Engelleri Kaldıran İş Modeli
Dünyada yaklaşık 1,6 milyar, Türkiye'de ise kayıtlı 2 milyon 511 bin engelli birey, fiziksel kısıtların ötesinde günlük hayata katılımda da çeşitli engellerle karşılaşıyor. Bu alandaki ihtiyaçların artması, sektörleri yalnızca kapsayıcı çözümler geliştirmeye değil, aynı zamanda yeni yatırım alanları yaratmaya da yöneltiyor. Nitekim kapsayıcı giyim pazarının 2033 yılına kadar 2,65 milyar dolara, kapsayıcı banyo ürünleri pazarının ise 2034'te 10,45 milyar dolara ulaşmasının öngörülmesi, bu dönüşümün ekonomik boyutunu açıkça ortaya koyuyor. Engelli dostu ürün ve hizmetleri sosyal sorumluluk alanından çıkaran bazı şirketler ise bu grubu iş yapış biçimi, müşteri deneyimi ve yeni bir tüketici grubu olarak konumlandırıyor. Türkiye'de de modadan yapı sektörüne, bankadan sigortaya, teknolojiden fiziksel deneyimlere kadar pek çok şirketin engelli bireylerin ihtiyaçlarına yönelik çözümler geliştirdiğini görüyoruz. Şirketlerin ilk etapta erişilebilirlik odağında yaptığı çalışmalar bugün doğrudan son tüketiciye ulaşan ürünlere dönüşmüş durumda. Sektör temsilcilerine göre son 3 yıldır erişilebilir tasarımlara taleplerde ciddi bir artış var.
Öncelik Fonksiyonel Yaşam
Hazır giyim sektörü, engelli bireylerin giyim ihtiyacına cevap vermenin yolunu arıyor. Çünkü engelli bireylerin yarısından fazlası mevcut ürünlerden memnun değil. Hatta bu gruptaki bireylerin yüzde 62'si fiziksel özelliklerine uygun kıyafet bulmakta zorlanıyor ve pek çok kıyafet fonksiyonel özellikleri yetersiz kaldığı için bu gruba hitap edemiyor. Bu yüzden de erişilebilir özelliklerle tasarlanmış kıyafetler, sektörde yeni bir talep açığa çıkarıyor. Ve beklentiler engelli bireyler için tasarlanmış giyim ürünlerinin normalleşmiş bir kategori olması yönünde. Zira Grand View Research'ün 2026-2033 dönemini kapsayan Kapsayıcı Giyim Pazarı analizine göre sektör, 2025 yılı itibarıyla 1,53 milyar dolarlık büyüklüğe ulaşmış durumda. Pazarın, yıllık ortalama yüzde 7,2 büyüme kaydederek 2033'e kadar 2,65 milyar dolara yükselmesi öngörülüyor. Öyle ki bu büyüme tekstile kadar uzanacak. Esnek kumaşlar, cilt hassasiyetine uygun malzemeler, fermuarlar, ipler dahi çeşitlenecek. Geçtiğimiz yıl ise pazarın yükselen yıldızı fonksiyonel tişörtler oldu ve bu kategori 2025 yılında yüzde 29,8'lik gelir payıyla pazara liderlik etti. Bunun da en büyük sebebi tişörtlerin giymesi kolay, rahat ve farklı yaş gruplarıyla hareket kabiliyeti farklı olan kişiler için oldukça pratik ve uyumlu bir seçenek olması.
Kapsayıcı Deneyim Beklentisi Artıyor
Türkiye'de temalı eğlence sektöründe tasarım ve uygulama hizmeti sunan ilk şirket olan Outdoor Factory, erişilebilirliği tasarımının temel bir parçası
olarak ele alıyor. Kapsayıcı tasarımın artık global ölçekte hızla büyüyen ve standart haline gelen bir alan olduğu mesajını veren Outdoor Factory Kurumsal İletişim ve Pazarlama Direktörü Derya Balcı, tasarladıkları tema park, müze, oyun alanı ve deneyim merkezlerine erişilebilirliği entegre
ettiklerini ifade ediyor. "Tekerlekli sandalye dostu parkurlar ve oyun ekipmanları, görme engelliler için dokunsal yüzeyler ve yönlendirme
sistemleri, işitme engelliler için görsel ve dijital içerik çözümleri bu yaklaşımımızın somut çıktıları arasında yer alıyor" sözleriyle Balcı,
projelerinin fiziksel, görsel, işitsel ve bilişsel engel gruplarını kapsadığının altını çiziyor. Bu yüzden Outdoor Factory'de portföyün büyük bir kısmı
engelli dostu tasarım kriterlerini içeriyor. Balcı, beklentinin kapsayıcı oyun alanları ve herkesin birlikte deneyimleyebileceği interaktif parklar,
deneyim müzeleri üzerine yoğunlaştığının bilgisini veriyor. "Özellikle çocuklar için tasarlanan engelsiz oyun grupları ve ailelerin birlikte vakit
geçirebildiği alanlar öne çıkıyor" yorumunu yapan Balcı, hedeflerinin erişilebilirliğin daha ileri taşındığı dijital ve fiziksel hibrit deneyimleri
hayata geçirmek olduğunu söylüyor.
Uyarlanabilir Modada Zengin Portföy
Artık engelli bireyler için yapılan tasarımlar sadece duyarlılık değil, ticari potansiyeli sebebiyle stratejik bir inovasyon yarışına dönmüş durumda. Geçtiğimiz aylarda Adidas, Down sendromlu sporculara yönelik ilk performans koşu ayakkabısı, Supernova Rise 3 Adaptive'i duyurdu. 2025'te dünyanın ilk motor destekli ayakkabı sistemi Project Amplify'ı tanıtan Nike, bu modeliyle koşu ve yürüyüşü daha keyifli hale getirip bacaklara 'ikinci bir baldır kası' etkisi kazandırmayı hedefliyor. Go FlyEase modeli, engelli bireylerin ellerini kullanmadan kolayca giyebileceği bir ayakkabı. Giyim tarafında ise Marks and Spencer, çocuk kategorisindeki engellilere hitap eden ürünler geliştiriyor. Adaptive koleksiyonuyla Tommy Hilfiger, çocuk ve yetişkin engelli bireylere hitap ediyor. Türkiye'de de modanın sınırlarını aşan markalar arasında Limitless ile LCW, geçen yıl hayata geçirdiği adaptive koleksiyonuyla MAVİ var. Mağaza tarafında ise erişilebilirliği gözeten FLO ve Boyner bulunuyor.
Özel Koleksiyon Hazırlandı
Fonksiyonel ve erişilebilir tasarım engelli bireyler için olduğu kadar geçici ya da kalıcı sağlık sorunları yaşayan, günlük hareket kabiliyeti sınırlanan pek çok kişi için de bir gereklilik. Bu yaklaşımdan ilhamla koleksiyonunu çeşitlendiren LC Waikiki, farklı yaşam tarzlarına sahip geniş bir kullanıcı kitlesini de kucaklamayı hedefliyor. Hatta Türkiye'de engellilere yönelik hazırlanan ilk koleksiyon olma özelliği taşıyan ve 2022 yılında hayata geçen LCW Limitless koleksiyonu, engelli bireylerden alınan geri bildirimlerle genişliyor. Son 3 yılda bu ürünlere olan ilginin arttığını söyleyen LC Waikiki Müşteri İçgörüleri ve Pazarlama İletişiminden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Sinem Akgül, 2022 yılında 40 olan ürün çeşidinin bugün 44 parçaya ulaştığını söylüyor. Marka ayrıca mağazalarını da herkesin rahatça hareket edebileceği şekilde tasarlıyor.
Müşteri Deneyimi Çeşitleniyor
BlindLook ile yaptığı iş birliği sonucunda engellere sebep olan eşikleri ortadan kaldıran MediaMarkt, dijital kanallarından mağazalara kadar erişilebilir bir müşteri deneyimi sağlıyor. 2024 yılında gerçekleşen bu iş birliğinden itibaren aylık ortalama 47 bini aşkın görme engelli kullanıcıya ulaşan MediaMarkt'ta son üç yıldır bu kullanıcı sayısında istikrarlı bir artış da var. Öyle ki müşteriler mağazalarda sunulan sesli yönlendirme altyapısı ile de herhangi bir desteğe ihtiyaç duymadan mağaza içinde rahatça dolaşıp alışveriş yapabiliyorlar. MediaMarkt Türkiye Pazarlama & Kurumsal İletişim & E-Ticaret Direktörü Tolga Unvan'ın aktardığı bilgiye göre özellikle dijital kanallarda sesli deneyim kullanımı düzenli şekilde yükseliyor. Ayrıca Unvan, bu etkileşimin yalnızca ziyaretle sınırlı kalmayıp aktif alışveriş deneyimine dönüştüğünü görmenin de değerli olduğunu belirtiyor. MediaMarkt ayrıca ürün portföyünde bulunan erişilebilirlik özellikleri güçlü olan akıllı cihazlar, sesli asistan destekli ürünler ve kullanıcı dostu arayüzler sunan teknolojilerle farklı ihtiyaç gruplarına hitap ediyor.
Günlük Hayata Engelsiz Dokunuş
Engelli bireyler için çamaşır yıkamak gibi günlük rutin işleri rahat ve kolay kullanımı düşünülerek tasarlanmış ürünlerle yapabilmek çok değerli. Bu kapsamda farklı tüketici gruplarının erişilebilirlik ihtiyacı için inovasyon geliştiren şirketlerden biri P&G. "Bu anlayışla, her gün milyarlarca insanın hayatını iyileştiren ürünler ve ambalajlar geliştiriyoruz" diyen P&G Türkiye, Kafkasya ve Orta Asya Kurumsal İletişim Direktörü Nesli Kılıçal, geliştirdikleri en yeni ürünlerinin ise Ariel PODS olduğunu söylüyor. Yeni Ariel PODS, kapsül formu sayesinde ölçme ihtiyacı duyulmadan kullanılabiliyor, böylece dökülme derdi ortadan kalkıyor. Ayrıca, üzerindeki kabartmalı dijital kodu sayesinde görme engelli tüketicilere erişilebilirlik imkanı sunuyor. Tek elle açılabilen karton ambalajıyla kolaylık sağlayan bu ürün, çamaşır yıkama deneyimini herkes için iyileştiriyor.
Ekonomik Potansiyelin Farkında
Herkes için eşit koşullarda finansal hizmetlere erişilebilirlik ve kapsayıcılık adil bir bankacılık anlayışının vazgeçilmez parçası. Bu kapsamda bankalar da çeşitli uygulamaları hayata geçirmeye başladı. Kuveyt Türk'te engelli bireylere uygun işlem kanalları, dijital bankacılık ve şubelerde erişilebilirlik standartlarını takip eden uygulamaları hayata geçiriyor. Asıl dönüşüm ise yapay zekanın entegre olmasıyla gerçekleşiyor. Kuveyt Türk Dijital Bankacılık ve Ödeme Sistemleri Genel Müdür Yardımcısı Dr. Okan Acar, bu alanın ekonomik potansiyel barındırdığının da farkında olduklarını vurguluyor. Bu nedenle engelli dostu hizmetleri sürdürülebilir büyüme ve kapsayıcı kalkınma açısından da bir öncelik olarak değerlendirdiklerini söylüyor. Banka, görme engelli bireyler için konuşan ATM'ler, dijital tarafta ise ekran okuyucu programlar sunuyor. 8 yıldır ise işitme engelli bireyler için XTM (Self Nokta) cihazlarında işaret dili var. Banka Lonca Girişimcilik Merkezi'nin 11. Dönem girişimlerinden biri olan konuşmayı işaret diline ve işaret dilini konuşmaya gerçek zamanlı çeviren yapay zeka destekli Holtzi sistemini de destekliyor. Ortopedik engelli bireylere yönelik ise ATM ve Self Nokta cihazlarını erişime uygun şekilde tasarlıyor. Acar, engelli bireylerden gelen geri bildirim ve şikayetlere göre ihtiyaçları tespit ederek hizmetlerini geliştirdiklerini belirtiyor. Acar, 2026'da dijital asistanları Selim'i engelli dostu bir kanala dönüştürmenin planları arasında yer aldığının bilgisini veriyor.
Sesli Betimleme ve İşaret Dili
Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ışığında, tüm bireylerin bankacılık hizmetlerinden eşit şekilde faydalanabileceği standartlara ulaşmak için çalışan Odeabank, tüm temas noktalarında erişilebilirliği sağlıyor. Bu yolculuklarında Erişilebilir Her Şey Derneği ile iş birliği yapan Odeabank, engelli bireylerin dijital bankacılık deneyimini BDDK yönetmeliği çerçevesinde analiz ederek web sitesi ve mobil uygulaması için "Erişilebilirlik Durum ve Tavsiye Raporu" bulunuyor. "Web sitemizde yer alan genel sözleşmeler başta olmak üzere mevduat ürünleri, yatırım ürünleri ve kredi ürünleri odaklı tüm sözleşmelerimiz için sesli betimleme ve işaret dili opsiyonları ekleyerek ürünlerimize erişimi daha kapsayıcı hale getirdik" diyen Odeabank Kurumsal İletişim ve Pazarlama Grup Müdürü Zeynep Karaman, internet şubesi tarafındaki teknik geliştirmelerle ilgili çalışmalara da başladıklarına değiniyor. Karaman, en çok talep gören hizmetlerinin başında ATM işlemlerine ilişkin bildirim çözümlerinin geldiğini vurguluyor. Karaman, geleneksel ve sosyal medya iletişim çalışmalarının erişilebilir olması adına geliştirmeler yapmaya devam edeceklerinin bilgisini veriyor. Finansal hayata engelsiz katılımı hedefleyen bankalardan bir diğeri ise Alternatif Bank. Banka, fiziksel, görme ve işitme engellerinin yanı sıra geçici hareket kısıtları gibi farklı ihtiyaçları da gözeten kapsayıcı bir bakış açısıyla hareket ediyor. Bu doğrultuda geliştirilen Alternatif Bank Mobil ve Trade uygulamasını ekran okuyucularla uyumlu hale getirerek özellikle görme engelli kullanıcıların işlemlerini daha bağımsız gerçekleştirebilmesini destekliyor. İşitme engelli bireyler için Erişilebilir Bankacılık Terimleri Sözlüğü'nü geliştiren banka, FODER iş birliğiyle temel finansal okuryazarlık içeriklerini işaret dili ve altyazı desteğiyle erişilebilir hale getiriyor. Ayrıca iletişim ve etkinliklerinde altyazı, işaret dili çevirisi ve betimleme metinlerini standartlaştırıyor; hackathon, podcast ve farkındalık projeleriyle erişilebilirlik ekosistemini büyütüyor. Bankanın bu yılki hedefi ise özellikle dijital bankacılıkta erişilebilirliği yeni deneyim alanlarıyla güçlendirmek, şube dışı hizmet modellerini geliştirmek ve farklı engel gruplarının ihtiyaçlarına daha doğrudan yanıt veren kapsayıcı çözümler üretmek.
1,5 Milyonu Aşkın Erişim ve Görüşme
Dijital kanallarında farklı ihtiyaçlara yanıt verecek çözümleri son 5 yıldır geliştiren AgeSA, kapsayıcılığı ürün geliştirmenin bir anahtarı olarak kullanıyor. Örneğin Mayıs 2022'de Blindlook iş birliğiyle AgeSA Mobil'de devreye alınan sesli simülasyon teknolojisiyle görme engelli müşterilerine işlem odaklı, adım adım sesli yönlendirme sunarak uygulama içinde bağımsız biçimde ilerlemelerini sağladı. Ekim 2023'te Assistbox iş birliğiyle hayata geçen görüntülü görüşme hizmetiyle işitme engelli müşterilerinin AgeSA Mobil üzerinden işlemlerini yapmasını sağlıyor. Geçtiğimiz yıl ise Corpowid iş birliğiyle AgeSA Online platformunu geliştirdi. Entegre edilen erişilebilirlik özellikleri sayesinde görme, zihinsel, nörolojik, fiziksel ve konuşma engelli kullanıcılar için daha kapsayıcı bir deneyim sunuyor. Pazarlama ve Strateji Genel Müdür Yardımcısı Roşan Dilek, "En-gelsiz dijital deneyim projelerimiz kapsamında bugüne kadar 1,5 milyonu aşkın erişim ve görüşme sayısına ulaştık" bilgisini veriyor. Dilek, en çok ilgi gören hizmetlerinin sesli simülasyon çözümü olduğunu açıklıyor.
2017'den bu yana Engelsiz Bankacılık hizmetleri sunan DenizBank'ın tüm ATM'lerinde görme engelli bireyler kulaklıkla hizmet alıyor, 3 bin ATM'nin yüzde 21'i ise ortopedik engelli bireylerin kullanımına uygun. DenizBank Yönetim Komitesinde Perakende Bankacılık Grubu Genel Müdür Yardımcısı Ayşenur Hıçkıran, şubelerin erişilebilirlik standartlarına uygun hale getirilmesi kapsamında, engelli bireylerin hizmet alımını kolaylaştıran uygulamalarla 2025 yılında yapılan geliştirme çalışmalarıyla şubelerin yüzde 93'üne ulaştığının bilgisini veriyor. Hıçkıran, 2026'da ortopedik engelli bireylerin kullanımına uygun ATM sayısını artırmayı planladıklarının bilgisini veriyor.