Aşırı Sıcaklar Avrupa’da Rekor Ekonomik Zarara Yol Açacak

Avrupa'da iklim değişikliğinin gelecek nesillerin sorunu olduğunu düşünen herkese kötü haber: Bu yazın kavurucu sıcak dalgaları, iklim değişikliğinin maliyetli ve yaşamı değiştiren ekonomik etkilerinin çoktan yaşanmaya başladığı gerçeğini acı bir şekilde gözler önüne serdi. Bilim insanlarının küresel ısınmayla daha da kötüleştiğini ifade ettiği rekor sıcaklıklar ve kuraklıklar, Avrupa'da enerji üretimi, nakliye ve kamu sağlığı sistemlerinde büyük yıkıma yol açtı. Orman yangınları da Avrupa'nın pek çok ülkesinde şimdiye kadar görülmemiş derecede geniş alanları etkileyerek büyük felaketler yaşanmasına neden oldu.

Yüz Milyarlarca Euro'yu Bulabilir
Ekonomistler ve akademisyenler, bu durumun bölge ekonomisine vereceği zararın yüz milyarlarca euro'yu bulabileceği tespitini yapıyor. Ancak bu sadece bir başlangıç. Yapılan analiz ve projeksiyonlar öyle gösteriyor ki önümüzdeki dönemde maliyetler sıcaklıklardan daha da hızlı artacak. İklim, şimdilik, Avrupa'da diğer kıtalara kıyasla daha hızlı değişiyor ve iklim değişikliğinin kıtada sadece neden olduğu aşırı sıcaklarla yol açtığı ekonomik zarar daha şimdiden ülkelerin kamu maliyelerini zorlamaya başladı. Ayrıca bu durum enflasyonda şiddetli dalgalanmaları beraberinde getiriyor, turizm haritasının yeniden çizilmesine neden oluyor ve tüm Avrupa'yı elektriğin nasıl üretildiğini ve malların nasıl taşındığını yeniden düşünmeye zorluyor.

2026'yı ekonomik açıdan endişe verici kılan şeyin aşırı olayların birden fazla kez yaşanması olduğuna dikkat çeken Mannheim Üniversitesi'nden ekonomist Sehrish Usman, "Örneğin sıcak hava dalgaları, kuraklıklar, orman yangınları... Bu olaylar aynı anda ve çoğunlukla aynı bölgelerde meydana geliyor ve etkilerini artırıyor" diyor. Gerçekten de sadece Birleşik Krallık'ta bu yaz beş kez sıcak hava dalgası alarmı verildi.

Haziran ve temmuz aylarında Avrupa'nın pek çok ülkesinde üst üste sıcaklık rekorları kırıldığına dikkat çeken ekonomistler, iklim değişikliğinin bu yaz sebep olduğu ekonomik hasarın, büyük ihtimalle, geçmiş tüm dönemleri aşacağı kanısında. Yaz aylarında yaşanan peş peşe krizlerle birlikte aşırı sıcakların insan sağlığı üzerindeki yıkıcı etkisinin yanı sıra çok farklı sektörlerde eşi benzeri görülmemiş bir hızla muazzam ekonomik zararlara yol açabileceği anlaşıldı.

Örneğin kıtanın ana kargo arterleri olan Ren ve Tuna nehirlerinde trafik düşük su seviyeleri nedeniyle ciddi şekilde sınırlandı. Yarım düzineden fazla nükleer jeneratör, yine düşük su seviyelerinin sebep olduğu soğutma güçlükleri nedeniyle üretimi durdurmak veya azaltmak zorunda kaldı. ING'nin tahminlerine göre, yalnızca Ren Nehri'ndeki trafiğin durması bile dünyanın üçüncü büyük ekonomisi olan Almanya'nın GSYİH'sini bu yıl yüzde 0.3 oranında düşürecek. Macaristan'da da MBH Bank ülkenin en büyük nükleer santralinin devre dışı kaldığı her hafta için GSYİH'de yüzde 0.1'lik bir düşüş öngörüyor.
Bu arada tüm kıtada tarımsal rekolte tahminleri aşağı çekiliyor. Mısır ve ayçiçeği gibi geç hasat edilen mahsullerde bile daha temmuz ayında yüzde 6-7'lik kayıplar söz konusuydu. Yangın söndürme veya enerji kullanımını kısıtlama gibi acil durum müdahalelerinin maliyetleri, ülke bütçelerinin daha da zorlanmasına yol açıyor.

Ayrıca aşırı sıcaklar, on binlerce insanın hayatına mal olduğu gibi yalnızca Almanya'da 10 binden fazla sıcaklığa bağlı ölüm bildirildi. Sıcaklar üretkenliği de ciddi şekilde kısıtlıyor. Yalnızca haziran ayındaki iki haftalık sıcak hava dalgasının Avrupa'nın GSYİH'sini 0.3 puan azaltacağını belirten Alman sigorta şirketi Allianz, iklim değişikliğinin İspanya, Fransa ve İtalya gibi en fazla riske maruz ekonomilerin büyümesinde 2030 yılına kadar 5 ile 7 puanlık düşüşlere yol açacağını tahmin ediyor. Allianz ekonomisti Hazem Krichene, "Bu yılın toplam faturası çok büyük olacak" diyor ve "Bu rakam yangınları, kuraklıkları, farklı sel olaylarını veya beklenen El Niño'yu hesaba katmıyor" diye ekliyor.

Euro bölgesinde bu yıl sadece yüzde 1 büyüme beklendiği göz önüne alındığında iklimin Avrupa ekonomisi üzerinde yarattığı etkinin yıkıcılığı biraz daha iyi anlaşılıyor. Üstelik, Usman'ın dikkat çektiği gibi, ekonomik hasarın tam boyutu ancak birkaç yıl içinde ortaya çıkacak ve hissedilecek. "Hasarın aşırı bir olayın meydana geldiği yılda en büyük olmasını ve sonra azalmasını beklersiniz, ancak biz tam tersini görüyoruz" tespitini yapan Usman, "Ekonomik etki önümüzdeki yıllarda artıyor çünkü aşırı hava koşulları yavaş ekonomik sonuçlar zincirini tetikliyor" diyor.

En Büyük Darbeyi Güney Avrupa Alacak

Mevcut durum itibarıyla en büyük sıcaklık artışlarının yaşandığı Güney Avrupa en büyük darbeyi alacak. Bölge genelinde turizm gelirleri azalacak, mahsul kıtlığı şiddetlenecek ve muhtemelen göç tetiklenecek. ING ekonomisti Carsten Brzeski, "Turistlerin 45 derece sıcaklıkta Güney İtalya veya İspanya'da dolaştığını hayal edebiliyor musunuz? Ben edemiyorum. Bu nedenle, turizmin doğasının da değişeceğini düşünüyorum" diyor. Brzeski'ye göre, güney yıl boyunca daha fazla turist çekebilir ancak tatilcilerin kuzeye doğru hareket etmesiyle bölgenin yaz aylarındaki zirveleri düşecek. Bu da Güney Avrupa ülkelerinin turizm sektörünü ciddi şekilde etkileyecek. Güney, ayrıca, aşırı hava koşullarından ötürü gıda fiyatlarında daha büyük bir artışla karşı karşıya kalacak. Bu durum, enflasyonu hedef seviyede tutmakta zaten zorlanan Avrupa Merkez Bankası'nın işlerini çok daha zorlaştıracak. Barselona Süper Bilgisayar Merkezi'nde araştırmacı olan Maximilian Kotz, "Aşırı sıcaklıkların gıda fiyatları üzerindeki etkileri, zaten daha sıcak olan bölgelerde daha belirgin oluyor. Bu nedenle Güney Avrupa'da iseniz bu etkiyi daha fazla hissedeceksiniz" diyor. Kotz'un hesaplamalarına göre, 2022'deki aşırı sıcaklar, gıda fiyatlarındaki artış yoluyla euro bölgesi enflasyonunu 0.34 puan artırdı. Avrupa'da nehir taşımacılığının yavaşlaması ya da durması bile, yakıtın Avrupa'nın bazı bölgelerine ulaşmasını zorlaştırdığı için bölgesel fiyat farklarının artmasına yol açıyor. Allianz'ın bir araştırma notunda belirtildiği gibi, "Mali sonuçlar, bunları absorbe etme yeteneği en düşük ekonomilere en ağır şekilde yansıyor." Yıllık vergi gelirlerinde aşırı sıcakların neden olduğu üretim kaybından kaynaklanan azalmanın Fransa'da yüzde 1.8'e, İtalya ve İspanya'da da yüzde 1.3'e ulaşabileceği tahmin ediliyor. Ayrıca Avrupa'da aşırı sıcakların yarattığı yıkımın ortaya çıkaracağı kritik ekonomik sonuçlardan biri, işletmelerin kar marjlarının düşmesi olacak. Üstelik maliyetler de artacak, çünkü hem hükümetler hem acil durum müdahalesini finanse etmek hem de geleceğe hazır enerji üretimi veya ulaşım yolları gibi yatırımlar yapmak zorunda.Bu tablo, bir kez daha Avrupa Merkez Bankası'nın (AMB) duruma müdahale etmesini gerektirebilir. Banka, son on yılda, enflasyonun çok düşük seyrettiği dönemlerde borçlanma maliyetlerini aşağıda tutmak için trilyonlarca euro değerinde ülke borcunu satın aldı. ING'den Brzeski, "Bu kadar uzun bir harcama ihtiyaçları listesi varken gidişat daha yüksek devlet borçlanmasına doğru olacak" diyor. Bu da tahvil piyasalarında ani bir satış olması durumunda AMB'nin devreye girmesi ve daha fazla parasal genişlemeye gitmesi yönünde bir baskı yaratacak.

İş Gücü Verimliliği Düşüyor
Hollanda bankası Triodos'a göre, bu yaz Avrupa'nın büyük bir bölümünü etkileyen aşırı sıcaklar ve kuraklık, Avrupa Birliği (AB) genelinde beklenen ekonomik büyümenin büyük bir bölümünü ortadan kaldırabilir. Çevresel ve sosyal açıdan sürdürülebilir projelerin finansmanında uzmanlaşan bankanın yayınladığı rapora göre, sıcaklara bağlı alt üst oluşlar AB'nin GSYİH'sinde yüzde 1'e yakın, yani yaklaşık 180 milyar euro'luk bir ekonomik kayba yol açabilir. Bu kaybın büyük ölçüde düşük iş gücü verimliliğinden kaynaklanacağı tahmin ediliyor. Söz konusu raporda, sadece iş gücü verimliliği kayıplarının tek başına AB GSYİH'sini yüzde 0.6 oranında azaltabileceği belirtildi. Tarımsal üretimde de yüzde 3 ile yüzde 7 arasında bir düşüş bekleniyor. Gıda fiyatlarındaki artışın yanı sıra sınırlı enerji üretimi nedeniyle yükselen elektrik fiyatları, ayrıca karayolları, demiryolu ve iç su yollarında yaşanan kesintiler, ekonomik zararın daha da büyümesine yol açıyor. Triodos'a göre, aşırı sıcaklardan en fazla etkilenmesi beklenen ülke Fransa. Tekrarlayan sıcak hava dalgaları, Fransa'nın GSYİH'sinde 1.4 puanlık bir düşüşe yol açarak ülke ekonomisinin yıllık bazda yüzde 0.6 daralmasına yol açabilir. İtalya, İspanya ve Belçika da aşırı sıcaklar ve kuraklıktan ötürü önemli ekonomik kayıplar yaşaması beklenen ülkeler.

İtalya'da Pirinç Üreticileri Zor Günler Yaşıyor
Giuseppe Tagliabue'nin Po Nehri'nin Lombardiya tarafındaki çiftliğinde olgunlaşan pirinç bitkilerinin sarısı, mahsul haftalarca susuz kaldığı ve olgunlaşamadığı için yerini çorak bir kahverengiye bıraktı. İtalya'da büyük bölümü Po Vadisi'nde yoğunlaşmış yaklaşık 3 bin 500 pirinç çiftliği çok zor günler yaşıyor çünkü uzun süren sıcak hava dalgaları ve yetersiz yağışlar nedeniyle sulama mevsiminde su kaynakları ciddi şekilde azalmış durumda. Çiftçiler hasadın tamamını kaybetmemek için mevcut suyu ekili arazilerin bir kısmını sulamak için kullanıyor.

İtalya, Avrupa'nın en büyük pirinç üreticisi. 2025 yılında 235 bin hektarlık alanda pirinç ekimi yapıldı. Mahsulün yüzde 80'den fazlası, Po havzasında yer alan Pavia, Vercelli ve Novara'dan geliyor. Ancak bu yıl, Po Nehri Havzası'nda Alp göllerindeki rezervlerin azalmasından ötürü şiddetli bir kuraklık yaşandı. Yerel halk, durumun 2022'deki şiddetli kuraklıktan bile daha zor olduğunu söylüyor. Sadece Pavia'da pirinç yetiştiricilerinin kaybının 100 milyon euro'yu aşacağı tahmin ediliyor. Uzun süredir bol su kaynaklarına alışkın olan İtalyan pirinç kuşağı, en azından mahsulün bir kısmını kurtararak masraflarını çıkarmak için benzeri görülmemiş bir tepki vermek zorunda kaldı. Pek çok bölgede farklı yerlere değişen haftalarda su veriliyor, bu da kıt kaynakların bölge genelinde paylaşılmasına olanak tanıyor.